م ) . براى علاء الدوله فرزند كاكويه دشمن زيار ، فرمانرواى سپاهان ، ميان سالهاى 414 - 428 ق نگاشته است . چند دانشى است ، داراى : منطق ، الهيات ، طبيعيات و رياضيات . ولى بخش رياضى آن از دست رفته و شاگردش جوزجانى از روى ديگر نوشته‌هاى او ساخته و بدان پيوست داده است . و اين جز « دانشنامهء علايى » زين الدين عمر فرزند سهلان ساوى است كه تنها در منطق است ، كه در برخى نسخه‌ها به ابن سينا نسبت داده شده است . در 1 ديباچه و 7 جزء : 1 - منطق 2 - علم برين ، ( الهيات ) ، 3 - علم زيرين ( طبيعيات ) ، 4 - اقليدسى ( هندسه ) ، 5 - هيأت ( مجسطى ) 6 - حساب ( ارثماطيقى ) ، 7 - موسيقى . بخش علم برين با سربندهاى درخور است : 1 - اندر چندى علم‌هاى حكمت ، 2 - پيدا كردن موضوعات اين سه علم نظرى ، 3 - باز نمودن حال هستى ، 4 - پيدا كردن حال آن گوهر كه تن است ، 5 - پيدا كردن ناراستى مذهب پيشين از هر سه مذهب . . . چندبار چاپ شده است . بخش الهيات آن به كوشش دكتر محمد معين ، چاپ شده است : تهران ، 1353 خ ( چاپ دوم ) . آغاز دانشنامه : سپاس و ستايش مر خداوند آفريدگار بخشاينده . آغاز بخش حكمت : حمد له . صلات . آغاز علم برين ، نخستين فصل اندر چندى علم‌هاى حكمت . هر علمى را چيزى هست كه اندر آن علم از حال وى آگاهى جويند . نسخه‌ها 1 / 664 ( 13 نسخه ) ؛ ذريعه 7 / 58 « الحكمة العلائية » ؛ همانجا 8 / 47 « دانشنامهء علايى » ؛ اعلام 2 / 1033 سينا ؛ طبقات 5 / 63 ؛ دايره 4 / 1 ابن سينا ؛ مهدوى ، مصنفات ابن سينا 101 ؛ قنواتى 100 ؛ پيشگفتار چاپ دكتر معين ، بخش الهيات ، 1353 خ ؛ مشار 2 / 2028 براى چاپ يك‌جا و چاپ بخشهاى آن ، جدا به جدا ؛ صفا 1 / 625 . آستان قدس 1 / 34 ؛ همانجا 4 / 96 ؛ همانجا ، نامگو 226 « حكمت علائيه » ( 2 نسخه ) ؛ سنا ش 4 / 2804 ؛ فيلم 1 / 662 ، همانجا 2 / 190 ، 248 ، 248 ؛ مجلس 2 / 62 ، همانجا 6 / 82 ، 83 ، همانجا 9 / 433 ؛ ملك 2 / 241 ( 3 نسخه ) ؛ ملى ، تهران ، شماره داده نشده ، نوشتهء 728 ( پيش‌گفتار چاپ ، يخ ) ؛ نشريه 2 / 243 نسخهء سنا . آلمان ، برلين ش 55 / 1 ( پيش‌گفتار ، كج ) ؛ ديوان هند ، لندن ش 2218 ( پيش‌گفتار ، كب ) ؛ فاتح ، تركيه ش 3312 ( پيش‌گفتار ، كد ) ؛ موزهء بريتانيا ش 19 / 830 ق ؛ همانجا 2361 or ، همانجا 16659 Add ؛ موصل 180 ؛ نور عثمانيه ، تركيه ش 2682 ( پيش‌گفتار ، كد ) . * دانش و آگاهى : داننده و آگه از عالم : داننده و دانسته . بابا افضل كاشانى ( - جاودان‌نامه ) . در عاقل و معقول ، داننده و دانسته . همانكه به شمارهء 16 در « مجموعه مصنفات بابا . . . . ( ص 640 - 641 ) با دگرگونىهايى در نسخه‌ها ، چاپ شده است . آغاز : داننده و آگه از عالم چنان كه هست ، متحرك و ساكنش ، جنبنده و جنباننده‌اش . نسخه‌ها 2 / 784 ( 8 نسخه ) . دانشگاه 3 / 330 ( 2 نسخه ) ، همانجا